Βιογραφικό Σημείωμα

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΑΤΕΣΙΣ (1794-1875)


Γνωστός κυρίως για το θεατρικό έργο του Ο Βασιλικός και για τη φιλία του με το Σπυρίδωνα Τρικούπη και το Διονύσιο Σολωμό, ο Αντώνιος Μάτεσις (η μεταγραφή του ονόματός του δική του) του Δημητρίου και της Βεατρίκης το γένος Τερτσέτη γεννήθηκε από εύπορους και αριστοκρατικής καταγωγής γονείς (η οικογένειά του ήταν καταχωρημένη στο libro d'oro) το 1794 στη Ζάκυνθο. Σπούδασε ιταλική φιλολογία και φιλοσοφία στη Ζάκυνθο με τον Αββά Ρώσση, υπήρξε επίσης μαθητής του Αντωνίου Μαρτελάου, υπό την επίδραση του οποίου εντάχθηκε στον προοδευτικό κοινωνικό χώρο της εποχής του, του ιταλού λόγιου Palmidessa και του Αν. Καραβία από την Ιθάκη. Συνέχισε μόνος, βελτιώνοντας τις γνώσεις του στα ελληνικά, γαλλικά, αγγλικά και ιταλικά. Στη διάρκεια της Επανάστασης ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρίας. Διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος επί της Παιδείας και των Εκκλησιαστικών Ζακύνθου. Το 1875 εγκατέλειψε τη Ζάκυνθο για οικογενειακούς λόγους και πήγε στη Σύρο, όπου πέθανε ένα χρόνο αργότερα. Ο Βασιλικός γράφτηκε στα 1829 - 1830. Πρόκειται για πεντάπρακτο δράμα γραμμένο σε πεζό λόγο και απλή γλώσσα, με επιρροές από τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό. Η πρώτη του παράσταση δόθηκε το 1832 στη Ζάκυνθο από θίασο ερασιτεχνών. Παρά τη δραματική του ενάργεια και τον έντονο κοινωνικό προβληματισμό του το έργο αγνοήθηκε στην εποχή του. Η αξία του για την ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου επισημάνθηκε στον αιώνα μας. Εκτός από το Βασιλικό ο Μάτεσις έγραψε επίσης ερωτικά, πατριωτικά και ελεγειακά ποιήματα, καθώς και μεταφράσεις (Οι τάφοι του Ugo Foscolo, Το ελεγείο του Γκραίη, Χαμένοι παράδεισοι του Μίλτον, η κωμωδία του Τερέντιου Η πεθερά και άλλα έργα των Βοκκάκιου, Αλφιέρι, Πετράρχη, Σολωμού [από τα ιταλικά], Σαπφούς, Ευριπίδη, Κικέρωνα, κ.α.). Το 1824 και πριν από τη δημοσίευση του έργου του Σολωμού Διάλογος έγραψε μια Γραμματική της δημοτικής και σκόπευε να δημοσιεύσει μια Πραγματεία περί γλώσσης με αναφορές στη γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών, της κρητικής λογοτεχνίας και του Αθανάσιου Χριστόπουλου. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Αντώνιου Μάτεση βλ. Αποστολίδου Νέτα, «Μάτεσις Αντώνιος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό6. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1987, Γιαλουράκης Μανώλης, «Μάτεσης Αντώνης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας10. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ. και Τερζάκης Άγγελος, «Ο Αντώνιος Μάτεσης και η εποχή του», Ο Βασιλικός, σ.δ-ζ. Αθήνα, Ερμής, 1975.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Αποστολίδου Νέτα, «Μάτεσις Αντώνιος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό6. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1987.
• Βάλσας Μ., «Το Ιόνιο Θέατρο. Αντώνιος Μάτεσις (1794-1875)», Ιόνιος ΑνθολογίαΓ΄, 1929, σ.154-159.
• Βιάζης Σπύρος δε (επιμ.), Άπαντα Αντωνίου Μάτεσι, μετά ιστορικών προλεγομένων. Ζάκυνθος, τυπ. Ο Παρνασσός, 1881.
• Γιαλουράκης Μανώλης, «Μάτεσης Αντώνης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας10. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
• Μπουμπουλίδης Φαίδων, Αι υπό των Επτανησίων μεταφράσεις κλασικών συγγραφέων. Αθήνα, 1964.
• Μπουμπουλίδου – Πρωτόπαππα Γλυκερία (εισαγωγή), Αντώνιος Μάτεσις, Έργα έμμετρα και πεζά. Αθήνα, χ.χ.
• Ξενόπουλος Γρηγόριος, «Ζακυνθινή Ηθογραφία Α΄ Ο Βασιλικός», ΠαρνασσόςΙΔ΄, 1891, σ.161-167.
• Καραντώνης Αντρέας, «Αντώνιος Μάτεσις», Φυσιογνωμίες· Τόμος πρώτος, σ.52-61. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977.
• Σιδέρης Γιάννης, Ιστορία του νέου ελληνικού θεάτρου 1794 – 1944. Τόμος πρώτος (1794 – 1908). Αθήνα, Μουσείο και Κέντρο Μελέτης του Ελληνικού Θεάτρου και Εκδόσεις Καστανιώτη, 1990.
• Τερζάκης Άγγ., «Ένα προφητικό έργο», Αντώνιος Μάτεσης, Ο Βασιλικός, σ.θ΄-κα΄. Αθήνα, Ερμής, 1973.
• Τωμαδάκης Νικόλαος, Ο Σολωμός και οι αρχαίοι. Αθήνα, 1943.
• Pontani Maria Filippo, Teatro neoellenico. La nuova Accademia. Μιλάνο, 1962.
Αφιερώματα περιοδικών
• Ελληνική Δημιουργία10, 1952, αρ.108.
• Επτανιησιακά Γράμματα5 (12), 1/1951.

Εργογραφία

(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

• Εις τον θάνατον της Αγγελικής. Παρίσι, τυπ. Ε.Δουβεργέρ, [1841].
• Ο Βασιλικός · δράμα εις πέντε πράξεις. Ζάκυνθος, τυπ. Κων/νου Ρωσσολίμου, 1859.
Συγκεντρωτικές εκδόσεις
• Άπαντα Αντωνίου Μάτεσι · Μετά ιστορικών προλεγομένων, σημειώσεων και γλωσσαρίου Σπ. δε Βιάζη. Ζάκυνθος, τυπ. Ο Παρνασσός, 1881.
• Ο Βασιλικός· Εισαγωγή – Επιμέλεια Σπύρος Μυλωνάς. Αθήνα, 1964.
• Έργα έμμετρα και πεζά· Εισαγωγή - Επιμέλεια Γλυκερία Πρωτόπαππα - Μπουμπουλίδου. Αθήνα, 1968.