Β. Ταξίδι αυτογνωσίας και μύησης στον κόσμο

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Α' Τον άγγελo ...

ΓΥΜΝΟΠΑΙΔΙΑ
Σαντορίνη

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Πάνω σ' έναν ξένο στίχο
Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο : 3. Εφηβος
Σχέδια για ένα καλοκαίρι.  Επιφάνια, 1937

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Α'
Ο Γυρισμός του ξενιτεμένου

«ΚΙΧΛΗ»
Το Ναυάγιο της "Κίχλης"

ΤΡΙΑ ΚΡΥΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Θερινό Ηλιοστάσι: Η΄

   

 

 

    

Α'

Τον άγγελο
τον περιμέναμε προσηλωμένοι τρία χρόνια
κοιτάζοντας πολύ κοντά
τα πεύκα το γιαλό και τ' άστρα.
Σμίγοντας την κόψη τ' αλετριού ή του καραβιού την καρένα    
ψάχναμε να βρούμε πάλι το πρώτο σπέρμα
για να ξαναρχίσει το πανάρχαιο δράμα.

Γυρίσαμε στα σπίτια μας τσακισμένοι
μ' ανήμπορα μέλη, με το στόμα ρημαγμένο
από τη γέψη της σκουριάς και της αρμύρας.      
Όταν ξυπνήσαμε ταξιδέψαμε κατά το βοριά, ξένοι
βυθισμένοι μέσα σε καταχνιές από τ' άσπιλα φτερά των
     κύκνων που μας πληγώναν.
Τις χειμωνιάτικες νύχτες μας τρέλαινε ο δυνατός αγέρας
     της ανατολής
τα καλοκαίρια χανόμασταν μέσα στην αγωνία της μέρας
     που δεν μπορούσε να ξεψυχήσει.

Φέραμε πίσω   
αυτά τ' ανάγλυφα μιας τέχνης ταπεινής.



Αυτοσχόλια
Σχόλια
Δραστηριότητες

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Α'
Αυτοσχόλια

Το γεγονός που μ' επηρέασε περισσότερο από όλα τα άλλα, είναι η μικρασιατική καταστροφή.

                                             «Σημειώσεις», Δοκιμές Β΄, σ. 355

«Δεν αρέσει καθόλου στο Σεφέρη ν' αποδίδουν τη δραματική του αντίληψη για το σύμπαν στην καταστροφή και μόνο της Μικράς Ασίας. Καθώς μας βεβαιώνει ο ίδιος, το πεπρωμένο των Ελλήνων και του σύγχρονου ανθρώπου είναι αφ' εαυτού τόσο τραγικό και απελπιστικό, ώστε μια αιματοχυσία σαν εκείνη της Σμύρνης στα 1922 δεν είναι, στην πραγματικότητα, παρά ένα σκληρό επεισόδιο μιας πιο σοβαρής Οδύσσειας». 

                                  R. Levesque, μτφ. Α. Καραντώνης, (1963), σ.128.

Ο Σεφέρης σχολιάζοντας την ποίηση του Έλιοτ συχνά κάνει παρατηρήσεις που μπορούν να ισχύσουν και στη δική του ποίηση :

Τα ποιήματα [του Έλιοτ] κινούνται - ανεξάρτητα από τη γενίκευση που δέχεται η καλλιτεχνική έκφραση - μέσα στον κύκλο του ατομικού δράματος.

                                 «Εισαγωγή στον Θ. Σ .Έλιοτ», Δοκιμές Α΄, σ. 29

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Α'

Σχόλια

«Η γλώσσα του Γιώργου Σεφέρη είναι, στην καταγωγή της διάθεσής της, η μετρημένη και κανονιστική γλώσσα του παππού η οποία μιλιέται μόνο όταν υπάρχει σκοπός. Του λόγιου παππού βέβαια, που, συνταξιούχος πια (και έφηβο ακόμη, σαν συνταξιούχο τον φαντάζομαι τον Σεφέρη, μόνον έτσι, σαν "γέροντα στην ακροποταμιά" της διδαχής, ως και στα "Γυμνάσματά" του ή τα ερωτικά του λογο-παίγνια), μαζεύει  γύρω από την εστία ( ας το σημειώσουμε : τη χαμένη εστία, τη σβησμένη) τα εγγόνια  του, που προτιμούν να ανταρτέψουν, να ξεχυθούν σε πιο ανοιχτούς τόπους της ψυχής ή της γλώσσας, για να τους τραβήξει τ' αυτί, με λελογισμένη πάντοτε τρυφερότητα. Και να τους ιστορήσει το παραμύθι της φυλής».

Μπουκάλας, Παντελής ( 1996 ). "Η γλώσσα του Γιώργου Σεφέρη" στο Ενδεχομένως.Στάσεις στην ελληνική και ξένη τέχνη του λόγου. Αθήνα : ¶γρα, σ. 82 .

Βλ. επιπρόσθετα :

     Αργυρίου, Αλέξανδρος ( 1999 ). "Διάγραμμα εισαγωγής στην ποίηση του Γ. Σεφέρη" στο Εισαγωγή στην ποίηση του Σεφέρη. Επιλογή κριτικών  κειμένων [επιμ. Δασκαλόπουλος, Δημήτρης]. Ηράκλειο : Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σσ. 92 - 95.

     Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και Λόγος. Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 70 - 72 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
Α'

Δραστηριότητες

     Να διαβάσετε ολόκληρη τη συλλογή στην οποία ανήκει το ποίημα και να επιχειρήσετε μιαν ανάγνωσή της στην τάξη με μουσική συνοδεία. Να συγκρίνετε την ανάγνωση αυτή με την ηχογραφημένη ανάγνωση του  Γιώργου  Σεφέρη.

     Να ακούσετε τα μελοποιημένα κείμενα του Μυθιστορήματος και να συγκρίνετε  τις διπλές μελοποιήσεις, όπου υπάρχουν.

    
Να επισημάνετε τα στοιχεία ποιητικής που μπορεί να υπάρχουν στο
Μυθιστόρημα και να οργανώσετε μια συζήτηση στην τάξη, γύρω από τον τίτλο, το περιεχόμενο και την τεχνική του Μυθιστορήματος.

     Να επιχειρήσετε μια δραματοποιημένη ανάγνωση του Μυθιστορήματος.

     Να βρείτε ποιήματα που μπορεί να σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη Μικρασιατική Καταστροφή στη νεοελληνική ποίηση και να φτιάξετε μιαν ανθολογία.

     Να γράψετε για το περιοδικό του σχολείου σας μια βιβλιοκριτική για το Μυθιστόρημα του Γιώργου Σεφέρη, εκθέτοντας τους προβληματισμούς ενός σύγχρονου αναγνώστη για τα κείμενα αυτής της συλλογής.

[Επιστροφή στο Κείμενο]



Σαντορίνη

Σκύψε αν μπορείς στη θάλασσα τη σκοτεινή ξεχνώντας
τον ήχο μιας φλογέρας πάνω σε πόδια γυμνά
που πάτησαν τον ύπνο σου στην άλλη ζωή τη βυθισμένη.

Γράψε αν μπορείς στο τελευταίο σου όστρακο
τη μέρα τ' όνομα τον τόπο     
και ρίξε το στη θάλασσα για να βουλιάξει.

Βρεθήκαμε γυμνοί πάνω στην αλαφρόπετρα
κοιτάζοντας τ' αναδυόμενα νησιά
κοιτάζοντας τα κόκκινα νησιά να βυθίζουν
στον ύπνο τους, στον ύπνο μας.     
Εδώ βρεθήκαμε γυμνοί κρατώντας
τη ζυγαριά που βάραινε κατά το μέρος
της αδικίας.

Φτέρνα της δύναμης θέληση ανίσκιωτη λογαριασμένη
    αγάπη
στον ήλιο του μεσημεριού σχέδια που ωριμάζουν, 
δρόμος της μοίρας με το χτύπημα της νέας παλάμης
στην ωμοπλάτη.
στον τόπο που σκορπίστηκε που δεν αντέχει
στον τόπο που ήταν κάποτε δικός μας
βουλιάζουν τα νησιά σκουριά και στάχτη.   

Βωμοί γκρεμισμένοι
κι οι φίλοι ξεχασμένοι
φύλλα της φοινικιάς στη λάσπη.

¶φησε τα χέρια σου αν μπορείς, να ταξιδέψουν
εδώ στην κόχη του καιρού με το καράβι   
που άγγιξε τον ορίζοντα.
Όταν ο κύβος χτύπησε την πλάκα
όταν η λόγχη χτύπησε το θώρακα
όταν το μάτι γνώρισε τον ξένο
και στέγνωσε η αγάπη    
μέσα σε τρύπιες ψυχές.
όταν κοιτάζεις γύρω σου και βρίσκεις
κύκλο τα πόδια θερισμένα
κύκλο τα χέρια πεθαμένα
κύκλο τα μάτια σκοτεινά.    
όταν δε μένει πια ούτε να διαλέξεις
το θάνατο που γύρευες δικό σου,
ακούγοντας μια κραυγή
ακόμη και του λύκου την κραυγή,
το δίκιο σου.  
άφησε τα χέρια σου αν μπορείς να ταξιδέψουν
ξεκόλλησε απ' τον άπιστο καιρό
και βούλιαξε,
βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες.

Αυτοσχόλια
Σχόλια
Δραστηριότητες

ΓΥΜΝΟΠΑΙΔΙΑ
Σαντορίνη

Αυτοσχόλια

1935

Πήρα λοιπόν το βαπόρι του [του Αντωνίου] την Πέμπτη το βράδυ και γύρισα χτες την αυγή. Είδα πολλά νησιά χωρίς ν' αφήσω τη γέφυρα του καραβιού. Τη Νάξο, την Πάρο, τη Σαντορίνη όπου οι άνθρωποι δε χτίζουν σπίτια αλλά τα σκάβουν μέσα στην αλαφρόπετρα.

                                                  Ιωάννα Τσάτσου, σ.335

Αλλά ο κόσμος ο δικός μας [¼] είναι ένας κόσμος διαλυμένος, άρρωστος και ναρκωμένος, όπου οι αισθήσεις εξατμίζονται και χάνουν την πραγματικότητά τους, μέσα στο χάος των εντυπώσεων όπου ο άνθρωπος που θα προσπαθήσει να συντάξει τις αισθήσεις αυτές, δε βρίσκει πουθενά στερεό έδαφος να πατήσει παρά στον εαυτό του.
                                «Εισαγωγή στον Θ.Σ. Έλιοτ», Δοκιμές Α΄, σ. 35

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΓΥΜΝΟΠΑΙΔΙΑ
Σαντορίνη

Σχόλια

«Επέκταση του εμπειρικού χώρου του Μυθιστορήματος και ανάπτυξή του, βρίσκομε στη Γυμνοπαιδία. Οι κεντρικές του ιδέες διαποτίζουν βαθύτερα την ύπαρξή του, γι' αυτό και οι τόνοι παίρνουν μεγαλύτερη ένταση. Η φιλοσοφία του απογυμνώθηκε από κάθε ίχνος ελπίδας. Η "Σαντορίνη" είναι σκουριά και στάχτη κι εμείς βρεθήκαμε γυμνοί κρατώντας τη ζυγαριά που βάραινε κατά το μέρος της αδικίας. Διαλέγω ακόμη από το λεξιλόγιο του ποιήματος: Λάσπη, λογαριασμένη αγάπη, τρύπιες ψυχές, όπως και το ακόλουθο απόσπασμα:
                                                                    ακούγοντας μια κραυγή
                                                                    
   ακόμη και του λύκου την κραυγή
                                                                    
      το δίκιο σου»                                                           
Αργυρίου, Αλέξανδρος ( 1999 ). "Διάγραμμα εισαγωγής στην ποίηση του Γ. Σεφέρη" στο Εισαγωγή στην ποίηση του Σεφέρη. Επιλογή κριτικών κειμένων [επιμ. Δασκαλόπουλος, Δημήτρης,]. Ηράκλειο : Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σσ. 95-96 .

Βλ. επιπρόσθετα :

     Αυγέρης, Μάρκος ( 1989 ). "Η ποίηση του Σεφέρη" στο Για τον Σεφέρη. Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής [επιμ. Γ. Π. Σαββίδης - Λ. Ζενάκος]. Αθήνα : Νεφέλη, σ. 43 .

     Βαγενάς, Νάσος ( 1991 ). Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής  και ποίησης του Σεφέρη. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 249 - 250 .

     Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και Λόγος. Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 103, 107 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΓΥΜΝΟΠΑΙΔΙΑ
Σαντορίνη

Δραστηριότητες

     Να διαβάσετε τα δύο ποιήματα της ενότητας Γυμνοπαιδία, ακούγοντας παράλληλα το ομώνυμο έργο του Ερίκ Σατί. Στη συνέχεια να ακούσετε τη μελοποίηση του ποιήματος «Σαντορίνη» και να τη σχολιάσετε.

     Να παρακολουθήσετε τα μουσικά ενδιαφέροντα του Γιώργου Σεφέρη, μελετώντας τα ημερολόγιά του (κυρίως Μέρες Β΄). Μπορείτε κάποια από   αυτά τα μουσικά κομμάτια να τα ηχογραφήσετε και να τα παρουσιάσετε με τη συνοδεία κάποιων στίχων του σε μια ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο   «Μουσικό  ταξίδι με τον Γιώργο Σεφέρη».

     Να βρείτε φωτογραφίες της Σαντορίνης τότε (δεκαετία του 1930) και σημερινές. Να συζητήσετε πώς μπορεί να σχετίζεται το τοπίο με το ποίημα. Να αναζητήσετε τα ταξίδια του Γιώργου Σεφέρη και σε άλλα ελληνικά νησιά,     μελετώντας τα ημερολόγια και τα ποιήματά του και να τα παρουσιάσετε με φωτογραφικό υλικό. Μπορείτε στη συνέχεια να διαβάσετε και ποιήματα άλλων  ποιητών της γενιάς του 1930 που αναφέρονται σε ελληνικά νησιά και γενικότερα στο θαλασσινό τοπίο και να εκφράσετε τις απόψεις σας για τους προσανατολισμούς αυτής της λογοτεχνικής γενιάς.

    
Με αφορμή την ανάγνωση του ποιήματος «Μυκήνες», να μελετήσετε με προσοχή τις απόπειρες του Γιώργου Σεφέρη να μεταγράψει στη νέα ελληνική γλώσσα αρχαιοελληνικά κείμενα και ν' αναζητήσετε  στα ποιήματά του κι άλλες αναφορές σε κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Να διαβάσετε και  σεις τα κείμενα αυτά και στη συνέχεια να ετοιμάσετε ένα μικρό έντυπο,
εικονογραφημένο κατάλληλα από σας, με τίτλο "Το ταξίδι του Γιώργου Σεφέρη στα αρχαία κείμενα", όπου θα περιέχονται ενδεικτικά αποσπάσματα από τα αρχαία κείμενα, από τις σεφερικές Μεταγραφές κι από τους στίχους εκείνους του Γιώργου Σεφέρη που φανερώνουν σχέση μ' αυτά τα αρχαία κείμενα.

     Να γράψετε ένα δικό σας ποίημα δίνοντας εσείς "συμβουλές" στον εαυτό σας, με τον τρόπο του Γιώργου Σεφέρη, για το πώς θα πρέπει να προχωρήσετε από εδώ και πέρα στη δική σας ζωή.

     Να γράψετε τους στίχους για ένα τραγούδι με θέμα σχετικό με ταξίδι. Μπορείτε, αν δεν ξέρετε μουσική, ώστε να γράψετε και τη μελωδία, να προσαρμόσετε τους στίχους σας σε μια ήδη γνωστή και αγαπημένη σας μελωδία. Το είδος του τραγουδιού θα το επιλέξετε εσείς.

[Επιστροφή στο Κείμενο]


Πάνω σ’ έναν ξένο στίχο

Στην Έλλη, Χριστούγεννα 1931

Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα.
Ευτυχισμένος αν στο ξεκίνημα, ένιωθε γερή την αρμα-
     τωσιά μιας αγάπης, απλωμένη μέσα στο κορμί του,
     σαν τις φλέβες όπου βουίζει το αίμα.

Μιας αγάπης με ακατέλυτο ρυθμό, ακατανίκητης σαν τη
     μουσική και παντοτινής
γιατί γεννήθηκε όταν γεννηθήκαμε και σαν πεθαίνουμε,
     αν πεθαίνει, δεν το ξέρουμε ούτε εμείς ούτε άλλος
     κανείς.

Παρακαλώ το θεό να με συντρέξει να πω, σε μια στιγμή
     μεγάλης ευδαιμονίας, ποια είναι αυτή η αγάπη. 
κάθομαι κάποτε τριγυρισμένος από την ξενιτιά, κι ακούω
     το μακρινό βούισμά της, σαν τον αχό της θάλασσας
     που έσμιξε με το ανεξήγητο δρολάπι.

Και παρουσιάζεται μπροστά μου, πάλι και πάλι, το φάν-
     τασμα του Οδυσσέα, με μάτια κοκκινισμένα από του
     κυμάτου την αρμύρα
κι από το μεστωμένο πόθο να ξαναδεί τον καπνό που
     βγαίνει από τη ζεστασιά του σπιτιού του και το σκυλί
     του που γέρασε προσμένοντας στη θύρα.

Στέκεται μεγάλος, ψιθυρίζοντας ανάμεσα στ' ασπρισμένα
     του γένια, λόγια της γλώσσας μας, όπως τη μιλούσαν
     πριν τρεις χιλιάδες χρόνια.
Απλώνει μια παλάμη ροζιασμένη από τα σκοινιά και το
     δοιάκι, με δέρμα δουλεμένο από το ξεροβόρι από την
     κάψα κι από τα χιόνια. 

Θά' λεγες πως θέλει να διώξει τον υπεράνθρωπο Κύκλωπα
     που βλέπει μ' ένα μάτι, τις Σειρήνες που σαν τις α-
     κούσεις ξεχνάς, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη απ' ανά-
     μεσό μας.
τόσα περίπλοκα τέρατα, που δε μας αφήνουν να στοχα-
     στούμε πως ήταν κι αυτός ένας άνθρωπος που πά-
     λεψε μέσα στον κόσμο, με την ψυχή και με το σώμα.

Είναι ο μεγάλος Οδυσσέας. εκείνος που είπε να γίνει το
     ξύλινο άλογο και οι Αχαιοί κερδίσανε την Τροία.
Φαντάζομαι πως έρχεται να μ' αρμηνέψει πώς να φτιάξω
     κι εγώ ένα ξύλινο άλογο για να κερδίσω τη δική μου
     Τροία.

Γιατί μιλά ταπεινά και με γαλήνη, χωρίς προσπάθεια,
     λες με γνωρίζει σαν πατέρας 
είτε σαν κάτι γέρους θαλασσινούς, που ακουμπισμένοι στα
     δίχτυα τους, την ώρα που χειμώνιαζε και θύμωνε ο
     αγέρας,

μου λέγανε, στα παιδικά μου χρόνια, το τραγούδι του
     Ερωτόκριτου, με τα δάκρυα στα μάτια.
τότες που τρόμαζα μέσα στον ύπνο μου ακούγοντας την
     αντίδικη μοίρα της Αρετής να κατεβαίνει τα μαρμα-
     ρένια σκαλοπάτια.

Μου λέει το δύσκολο πόνο να νιώθεις τα πανιά του καρα-
     βιού σου φουσκωμένα από τη θύμηση και την ψυχή
     σου να γίνεται τιμόνι.
Και νά 'σαι μόνος, σκοτεινός, μέσα στη νύχτα και ακυβέρ-
     νητος σαν τ' άχερο στ' αλώνι. 

Την πίκρα να βλέπεις τους συντρόφους σου καταποντι-
     σμένους μέσα στα στοιχεία, σκορπισμένους: έναν-
     έναν.
Και πόσο παράξενα αντρειεύεσαι μιλώντας με τους πεθα-
     μένους, όταν δε φτάνουν πια οι ζωντανοί που σου
     απομέναν.

Μιλά¼ βλέπω ακόμη τα χέρια του που ξέραν να δοκιμά-
     σουν αν ήταν καλά σκαλισμένη στη πλώρη η γορ-
     γόνα
να μου χαρίζουν την ακύμαντη γαλάζια θάλασσα μέσα
     στην καρδιά του χειμώνα.


Αυτοσχόλια
Σχόλια
Δραστηριότητες

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Πάνω σ’ έναν ξένο στίχο

Αυτοσχόλια

Κυριακή, 15 Αυγούστου 1926

Τίποτα δε στερήθηκα περισσότερο από τη βοήθεια ενός φίλου, θέλω να πω τη σκέψη ενός ανθρώπου της ίδιας φυλής.

                                                        Μέρες Α΄, σ. 72

3 Δεκέμβρη 1931

Από τότε που είμαι εδώ έχω ακατάπαυστα το συναίσθημα πως περιμένω κάποιον που λέει να ΄ρθει’ αυτό γίνεται αρκετά πνιγερό κάποτε. Συχνά μου κόβει κάθε γαλήνη[¼]. Σφίγγω τα δόντια και περιμένω. Τι περιμένω; Ένας Θεός το ξέρει. Και οι παραπάνω  αναμονές είναι τα κυματάκια που έστειλε ποιος ξέρει από πόσο βαθιά μια φουρτούνα. Έχω κι εγώ τον τρόπο μου ν' αγωνίζομαι. Ως σήμερα -και πόσο καιρό ακόμη θα βαστάξει τούτο- αγωνίστηκα μόνος. [¼] Τώρα βρίσκομαι πάλι σε μια στροφή: μου είναι δύσκολο να αισθανθώ, μου είναι δύσκολο να ζήσω. Είμαι άνθρωπος με ψυχικά εμπόδια.

                                                         Μέρες Β΄, σ. 25

29-6- 1932

Έχω όμως αποθυμήσει τόσο πολύ την Αττική. Το πεύκο και τη θάλασσα. Είναι δυο πράγματα που τα βλέπω σχεδόν κάθε μέρα, σα μυθολογικά πρόσωπα, με πολλές όψεις πάντα καινούργια. Πρέπει να ξενητευθεί κανείς ώριμος για να καταλάβει την "Οδύσσεια".

                                                  Ιωάννα Τσάτσου, σ.307
[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Πάνω σ’ έναν ξένο στίχο

Σχόλια

«[Ο Οδυσσέας] που μας παρουσιάζει το ποίημα του Σεφέρη [¼] είναι [¼] πρίγκιπας των στρατηγημάτων, ήρωας χάρη στο τέλειο μηχάνημα του μυαλού του’ είναι ο άντρας που κέρδισε τον αγώνα της Τροίας, καταβάλλοντας τον αντίπαλο πνευματικά μ' έναν αριστοτεχνικό δόλο’ είναι επιπλέον ο εφτάψυχος θαλασσινός, που κέρδισε και τον άλλο αγώνα με το κύμα, με τις νύμφες και με τα τέρατα, πολεμώντας στο τέλος μόνος του με αλύγιστη θέληση, όχι γιατί του άρεσε να πολεμά παρά γιατί είχε πάρει την απόφαση να γυρίσει με κάθε θυσία στην πατρίδα του και στο σπιτικό του – γιατί ένιωθε στο ξεκίνημα, καθώς λέει ο Σεφέρης, γερή την αρματωσιά μιας αγάπης. Αυτόν τον πολύ ανθρώπινο, τον τυπικά ελληνικό Οδυσσέα περιγράφει ο Σεφέρης’ τον είδε σαν ένα σπιτίσιο, αγαθό φάντασμα προγόνου, λίγο τσακισμένον από τα χρόνια με τα μάτια κοκκινισμένα από του κυμάτου την αρμύρα και με ασπρισμένα μαλλιά Τον φαντάστηκε να του μιλά ταπεινά και με γαλήνη και να του φέρνει ένα μήνυμα καρτερίας».

Νικολαρεϊζης, Δημήτρης ( 1983 ). "Η παρουσία του Ομήρου στη νέα ελληνική ποίηση" στο Δοκίμια κριτικής. Αθήνα : Γαβριηλίδης - Πλέθρον, σσ. 229-230 .

Βλ. επιπρόσθετα :

     Αναγνωστάκη, Νόρα ( 1989 ). "Ο Σεφέρης της μνήμης και της λησμονιάς" στο Για τον Σεφέρη. Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής. Αθήνα : Νεφέλη, σ. 242 .

     Βαγενάς, Νάσος ( 1991 ). Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 121 - 122, 157, 316 .

     Παγανός, Γ. Δ. ( 1976 ). "Πάνω σ' έναν ξένο στίχο" στο Νεοελληνικά διδακτικά  δοκίμια. Αθήνα : Παπαζήσης, σσ. 136 - 144 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]


ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Πάνω σ’ έναν ξένο στίχο

Δραστηριότητες

     Να συγκεντρώσετε πληροφορίες για τη ζωή και τα ενδιαφέροντα του Γιώργου  Σεφέρη, κατά την περίοδο 1930 -1931 από τις Μέρες Α΄ και Μέρες Β΄, από τις επιστολές του και από τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις που διατυπώνει η Ιωάννα Τσάτσου στο βιβλίο της Ο αδελφός μου Γιώργος Σεφέρης και να παρουσιάσετε τα συμπεράσματά σας στην τάξη.

     Να αναζητήσετε ένα δικό σας δάσκαλο, ένα δικό σας Οδυσσέα και να του γράψετε ένα ποίημα, με τον τρόπο του Γιώργου Σεφέρη (ή με διαφορετικό τρόπο, αν μπορείτε).

     Να ετοιμάσετε μια ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο: "Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα". Θα μπορούσε να περιλαμβάνει τραγούδια και ποιήματα ελληνικά και ξένα που μιλούν για ταξίδια.

     Να διαβάσετε από τις Δοκιμές του Γιώργου Σεφέρη το δοκίμιό του «Ερωτόκριτος» και να το παρουσιάσετε στην τάξη, κάνοντας παράλληλα μια  αναφορά στις μελοποιήσεις αυτού του έπους από παλαιότερους και σύγχρονους συνθέτες.

     Να διαβάσετε φωναχτά στην τάξη εν είδει θεατρικού αναλογίου με μουσική συνοδεία ή να δραματοποιήσετε κείμενα που μιλούν άμεσα ή έμμεσα για τον Οδυσσέα (Ομήρου, Τέννυσον, Καβάφη, Καζαντζάκη, Αγγελόπουλου, Τζόυς κ.ά.).

     Ο Γιώργος Σεφέρης ασχολήθηκε με μεταφράσεις ξένων ποιητών. Να μελετήσετε τα κείμενα αυτά ( βλ. Αντιγραφές) και, αν διαθέτετε επαρκή γνώση της αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας, να παρακολουθήστε επιλεκτικά κάποια από τα κείμενα αυτά και στο πρωτότυπο.
[Επιστροφή στο Κείμενο]

Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο: 3. Εφηβος

Το καλοκαίρι στα δεκαέξι μου χρόνια τραγούδησε μια ξένη
     φωνή μέσα στ' αυτιά μου
ήταν θυμούμαι στην ακροθαλασσιά, ανάμεσα στα  κόκ-
     κινα δίχτυα και μια βάρκα ξεχασμένη στην άμμο,
     σκελετός
δοκίμασα να την πλησιάσω τη φωνή εκείνη βάζοντας την
     ακοή μου πάνω στην άμμο
η φωνή χάθηκε
μα ένα πεφταστέρι
σα να 'βλεπα για πρώτη φορά ένα πεφταστέρι
και στα χείλια η αρμύρα του κυμάτου.
Τη νύχτα εκείνη δεν ήρθαν πια οι ρίζες των  δέντρων.
Την άλλη μέρα ένα ταξίδι ανοίχτηκε μέσα στο νου μου
     κι έκλεισε πάλι σα ζωγραφισμένο βιβλίο.
συλλογίστηκα να πηγαίνω κάθε βράδυ στ' ακρογιάλι
να μάθω πρώτα τ' ακρογιάλι κι έπειτα να πάρω το πέλαγο.
την τρίτη μέρα αγάπησα μια κοπέλα πάνω σε μια κορφή
είχε ένα άσπρο σπιτάκι σα ρημοκλήσι
μια γριά μάνα στο παραθύρι με σκυμμένα γυαλιά πάνω σε
     
βελόνες, πάντα σιωπηλή
μια γλάστρα βασιλικό μια γλάστρα γαρούφαλα 
την έλεγαν νομίζω Βάσω Φρόσω ή Μπίλιω.
έτσι ξέχασα τη θάλασσα.
Μια Δευτέρα του Οχτώβρη
βρήκα μια σπασμένη στάμνα μπροστά στο άσπρο σπιτάκι
η Βάσω (για συντομία) φάνηκε μ' ένα μαύρο φουστάνι
     
αχτένιστα μαλλιά και κόκκινα μάτια 
όταν τη ρώτησα:
«Πέθανε, ο γιατρός λέει πέθανε γιατί δε σφάξαμε το μαύρο
     κόκορα στα θεμέλια
¼ πού να βρεθεί μαύρος κόκορας
     εδώ - πέρα
¼ μονάχα άσπρα κοπάδια¼ και τα πουλιά
     τα πουλούν μαδημένα στην αγορά».
Δε φανταζόμουνα έτσι τη θλίψη και το θάνατο
έφυγα και ξαναγύρισα στη θάλασσα.
Τη νύχτα πάνω στην κουβέρτα του «΄Αι-Νικόλα» ονει-
     ρεύτηκα μια παμπάλαιη ελιά να δακρύζει. 

Αυτοσχόλια
Σχόλια
Δραστηριότητες

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο: 3. Εφηβος

Αυτοσχόλια

"Γιατί αγαπούμε τη θάλασσα;". Σε τέτοια ερωτήματα, όπως θα το καταλαβαίνετε, απάντηση δεν υπάρχει.

                          «Σημειώσεις για μια ομιλία σε παιδιά», Δοκιμές Α΄ σ. 171

21 Αυγούστου 1935

Τη θάλασσα την ξέρω’ μας παίρνει και μας αποδίνει, ενεργεί πάνω στις αχτές, τυραννάει τα καράβια που μας ταξιδεύουν, το κύμα της δέχεται τα σώματά μας’ είναι μια άμεση επαφή όπως με τις γυναίκες μας ή τους συντρόφους μας.

                                                         Μέρες Γ΄, σ. 23

18 Σεπτέμβρη 1935

Σκέψη του παροδικού που σε παραλύει. Σπίτια, θάνατοι, χωρισμοί. Η ζωή του ανθρώπου είναι καμωμένη από καιρούς: καιρός να σπείρεις, καιρός να θερίσεις, καιρός της αγάπης, καιρός της μοναξιάς. Αν το σκεφτείς έτσι, θα μπορέσεις και στη χαμηλότερη στιγμή να στηριχτείς, γιατί κι αυτή θα ανήκει σ' έναν από τους καιρούς της ζωής σου.

                                                         Μέρες Γ΄, σ. 29

Αύγουστος 1936. Αίγινα, οικία Φλώρου

Η θάλασσα το μόνο επουλωτικό στοιχείο που μου απομένει.

                                                         Μέρες Γ΄, σ. 33

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο: 3. Εφηβος

Σχόλια

«Για τον Σεφέρη επίκεντρο του καλλιτέχνη είναι η πραγματικότητα. Τα πράγματα στον κόσμο που μας περιβάλλει συντελούν στη συγκρότηση της αισθητικής συνείδησης, την οποία προσονομάζει ευρύτερα "ευαισθησία". Η ευαισθησία, ακόμη και αν δεν διαμορφώνεται από τις αισθήσεις, εξαρτάται από αυτές, αφού μεσολαβούν στην επαφή μας με τον έξω κόσμο. Ο έξω κόσμος είναι η πρωταρχική κινητήρια δύναμη για τη διαμόρφωση των αισθημάτων και φυσικά των παραμέτρων τους, της ευαισθησίας και της συγκίνησης».

Γουνελάς, Χ.-Δ. ( 1995 ). "Το Σβήσιμο της Προσωπικότητας του Ποιητή: Τσάτσος, Σεφέρης και Ελύτης" στο Η φιλοσοφία της γλώσσας και η νεοελληνική ποίηση. Αθήνα: Δελφίνι, σ. 169 .

Βλ. επιπρόσθετα :

     Δημηρούλης, Δημήτρης ( 1999 ). "Ο φοβερός παφλασμός". Κριτικό αφήγημα για τα "Τρία κρυφά ποιήματα" του Γ. Σεφέρη. Αθήνα : Πλέθρον, σσ. 124 - 125 .

     Κοκόλης, Ξ. Α. ( 1993 ). Σεφερικά μιας εικοσαετίας. Θεσσαλονίκη : Παρατηρητής, σ. 118 .

     Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και Λόγος. Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου  Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 70 - 72 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο: 3. Εφηβος

Δραστηριότητες

     Η ζωή αυτού του εφήβου πιθανότατα διαφέρει πολύ από τη δική σας.

     Παρακολουθώντας τα προσωπικά σας βιώματα, να γράψετε ένα ποίημα που να αναφέρεται σε μια σημαντική εμπειρία της ζωής σας και παράλληλα, τις μέρες που ασχολείστε με το ποίημα αυτό, να γράφετε ημερολόγιο και επιστολές στον /ην καλύτερο /η φίλο /η σας.

     Να χωριστείτε σε ομάδες και να παρακολουθήσει η καθεμιά τα διαφορετικά ταξίδια του Στράτη Θαλασσινού, όπως αυτά καταγράφονται στην ποίηση του  Γιώργου Σεφέρη. Να γραφτεί για το καθένα από αυτά ένα κινηματογραφικό  σενάριο.

     Ο Στράτης Θαλασσινός τραγουδάει στο κατάστρωμα. Να γράψετε το τραγούδι του.

     Να αναζητήσετε φωτογραφίες σύγχρονων Οδυσσέων (μπορεί να είναι ναυτικοί ή αστροναύτες ή¼) και να τις σχολιάσετε με στίχους διαφόρων ποιητών Ελλήνων και ξένων που να μιλούν για ταξίδι.

     Να πάρετε μια συνέντευξη από τον Στράτη Θαλασσινό που θα δημοσιευτεί σ'  ένα ταξιδιωτικό περιοδικό.

     Να οργανώσετε μια έκθεση των διαφόρων ενθυμημάτων του Στράτη Θαλασσινού από τα ταξίδια του η οποία να συνοδεύεται από έναν εικονογραφημένο κατάλογο.

     Ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε την περίοδο 1926-1928 ένα μυθιστόρημα, με κεντρικό ήρωα τον Στράτη, που έχει τον τίτλο: Έξι νύχτες στην Ακρόπολη. Να το μελετήσετε και να γράψετε μια κριτική παρουσίασή του, η οποία προορίζεται να δημοσιευτεί στο περιοδικό του σχολείου σας.

     Μελετώντας τη ζωή του Στράτη Θαλασσινού, όπως προκύπτει από την ευρύτερη ποιητική ενότητα «Ο κ. Στράτης Θαλασσινός περιγράφει έναν άνθρωπο», να γράψετε ένα διήγημα με πρωταγωνιστή αυτόν τον ήρωα ή, αν μπορείτε, μια νουβέλα.

[Επιστροφή στο Κείμενο]


Επιφάνια, 1937

Τ' ανθισμένο πέλαγο και τα βουνά στη χάση του φεγ-
     γαριού
η μεγάλη πέτρα κοντά στις αραποσυκιές και τ' ασφοδίλια
το σταμνί που δεν ήθελε να στερέψει στο τέλος της μέρας
και το κλειστό κρεβάτι κοντά στα κυπαρίσσια και τα μαλ-
     
λιά σου
χρυσά' τ' άστρα του Κύκνου κι εκείνο τ' άστρο ο Αλδε-
     
βαράν.  

Κράτησα τη ζωή μου κράτησα τη ζωή μου ταξιδεύοντας
ανάμεσα στα κίτρινα δέντρα κατά το πλάγιασμα της βροχής
σε σιωπηλές πλαγιές φορτωμένες με τα φύλλα της οξιάς,
καμιά φωτιά στην κορυφή τους' βραδιάζει.
Κράτησα τη ζωή μου. στ' αριστερό σου χέρι μια γραμμή 
μια χαρακιά στο γόνατό σου, τάχα να υπάρχουν
στην άμμο του περασμένου καλοκαιριού τάχα
να μένουν εκεί που φύσηξε ο βοριάς καθώς ακούω
γύρω στην παγωμένη λίμνη την ξένη φωνή.
Τα πρόσωπα που βλέπω δε ρωτούν μήτε η γυναίκα 
περπατώντας σκυφτή βυζαίνοντας το παιδί της.
Ανεβαίνω τα βουνά. μελανιασμένες λαγκαδιές. ο χιονι-
     
σμένος
κάμπος, ως πέρα ο χιονισμένος κάμπος, τίποτε δε ρωτούν
μήτε ο καιρός κλειστός σε βουβά ερμοκλήσια μήτε
τα χέρια που απλώνουνται για να γυρέψουν, κι οι
     
δρόμοι. 
Κράτησα τη ζωή μου ψιθυριστά μέσα στην απέραντη
     
σιωπή
δεν ξέρω πια να μιλήσω μήτε να συλλογιστώ. ψίθυροι
σαν την ανάσα του κυπαρισσιού τη νύχτα εκείνη
σαν την ανθρώπινη φωνή της νυχτερινής θάλασσας στα
     χαλίκια
σαν την ανάμνηση της φωνής σου λέγοντας «ευτυχία».   
Κλείνω τα μάτια γυρεύοντας το μυστικό συναπάντημα των
     
νερών
κάτω απ' τον πάγο το χαμογέλιο της θάλασσας τα κλει-
    
στά πηγάδια
ψηλαφώντας με τις δικές μου φλέβες τις φλέβες εκείνες
     που μου ξεφεύγουν
εκεί που τελειώνουν τα νερολούλουδα κι αυτός ο άνθρωπος
που βηματίζει τυφλός πάνω στο χιόνι της σιωπής. 
Κράτησα τη ζωή μου, μαζί του, γυρεύοντας το νερό που
     
σ' αγγίζει
στάλες βαριές πάνω στα πράσινα φύλλα, στο πρόσωπό σου
μέσα στον άδειο κήπο, στάλες στην ακίνητη δεξαμενή
βρίσκοντας έναν κύκνο νεκρό μέσα στα κάτασπρα φτε-
     
ρά του,
δέντρα ζωντανά και τα μάτια σου προσηλωμένα.

Ο δρόμος αυτός δεν τελειώνει δεν έχει αλλαγή, όσο
     
γυρεύεις
να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια, εκείνους που έφυγαν
     
εκείνους
που χάθηκαν μέσα στον ύπνο τούς πελαγίσιους τάφους,
όσο ζητάς τα σώματα που αγάπησες να σκύψουν
κάτω από τα σκληρά κλωνάρια των πλατάνων εκεί
που στάθηκε μια αχτίδα του ήλιου γυμνωμένη
και σκίρτησε ένας σκύλος και φτεροκόπησε η καρδιά σου,
ο δρόμος δεν έχει αλλαγή. κράτησα τη ζωή μου.

                                                                                   
Το χιόνι
και το νερό παγωμένο στα πατήματα των αλόγων.


ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Επιφάνια, 1937

Αυτοσχόλια

[Κορυτσά,] Σάββατο

[5 Δεκεμβρίου και Κυριακή, 6 Δεκ. 1936]

Μετά το φαϊ βγήκα μέσα στο χιονισμένο κάμπο. Καθώς περνούσα τον τελευταίο δρόμο του χωριού συνάντησα μια κοπέλα που σήκωνε ένα πανέρι γεμάτο μπουγαδιασμένα ρούχα. Χοντρές στάλες νερό της έσταζαν στο πρόσωπο. Σε κάθε σταλαματιά παγωμένη διάκρινε κανείς ένα μορφασμό πόνου. Πιο πέρα ένα παιδάκι χοροπηδούσε μπροστά σε μια καλύβα. Δεν παρατήρησα αμέσως πως τα μελανιασμένα του πόδια ήταν ξιπόλητα. Συμπόνια, συμπόνια. Αλλά τι να κάνει κανείς για να πάψει όλος αυτός ο πόνος; Τι κάνει για το χρέος του; Σε συλλογίστηκα πάλι.[¼] Απ' όλες τις μεριές δυστυχία και κανείς δεν μπορεί να ωφελήσει σε τίποτα, ούτε ν' αλλάξει μια γραμμή από το μοιραίο. Θυμήθηκα εκείνο το βροχερό πρωινό στον Εθνικό Κήπο. Το πρόσωπό σου. Κι άλλες στιγμές που μπόρεσα να σε κοιτάξω από πολύ κοντά, και που τις αραδιάζω μπροστά μου τώρα που σου γράφω και που τις βλέπω σα μάτια που θα με κοίταζαν μακριά μέσα στο πέλαγο. Πρέπει να σώσει κανείς ό,τι μπορεί να σώσει.

                               Σεφέρης και Μαρώ Αλληλογραφία Α΄, σσ. 50-51.

Πρωτοχρονιά 1937

[¼]Είμαι ευχαριστημένος που τέλειωσε το '36. Πνιγερός χρόνος. Λογαριάζω την κληρονομιά που μου άφησε: Αμαρτίες¼Εδώ και πέντε μέρες με κυνηγά π.χ. ο ακόλουθος στίχος, αυτός μόνος:
                    Και το νερό παγωμένο στα πατήματα των αλόγων
                    Πες μου τι ψαρεύει; τι γυρεύει; τι θα βγάλει;
Τριγύρω του είναι ολόκληρος ο άνθρωπος με τα βάσανά του, με τους πόνους του κορμιού του, με τις παραγγελίες, με τις μικροσκοτούρες του, με τον έρωτά του. Η φράση κάνει το δρόμο της, θέλει να φτιάξει τη δική της αλχημεία. Ποτέ μου δεν δοκίμασα όσο τώρα τελευταία, αυτό το επίμονο και οδυνηρό πράγμα που είναι η λεγόμενη τέχνη, δηλαδή να έχεις για υλικό τον ίδιο τον εαυτό σου και να τον πελεκάς από δω κι από κει ως που να λαλήσει.

                                                  Ιωάννα Τσάτσου, σ. 349

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Επιφάνια, 1937

Σχόλια

«[Η εικόνα του πηγαδιού στο ποίημα συμβολίζει] τον κόσμο της χαμένης ευτυχίας [¼]. Στο Επιφάνια, 1937 [¼] συναντάμε την περιγραφή κάποιων βουνών όπου ο καιρός είναι κλειστός σε βουβά ερμοκλήσια. Στην εικόνα της δροσιάς του βουνού θα πρέπει να δούμε έναν συμβολισμό παρόμοιο μ' εκείνον του σπιτιού και του κήπου με τα συντριβάνια [Μυθιστόρημα ΣΤ'] . Η δροσιά δίνει την αίσθηση ενός θαύματος, της εσωτερικής αρμονίας που νιώθει κανείς όταν επικοινωνεί με τον κόσμο με όλες του τις αισθήσεις, μιαν αίσθηση μυστηρίου».

Βαγενάς, Νάσος ( 1991 ). Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής και ποίησης του Σεφέρη. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 249, 257:

Βλ. επιπρόσθετα :

     Κοκόλης, Ξ. Α. ( 1993 ). Σεφερικά μιας εικοσαετίας. Θεσσαλονίκη : Παρατηρητής, σ. 333.

     Mallarme, Stephane ( 1983 ). "Brise Marine" στο Ποίηση και μουσική, μτφρ. Αλέξης Ζήρας. Αθήνα : Πλέθρον, σσ. 46, 47 .

     Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και λόγος. Eισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 134 - 137 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΩΝ
Επιφάνια, 1937

Δραστηριότητες

     Να μελετήσετε όλη την ενότητα Σχέδια για ένα Καλοκαίρι, τις Μέρες Γ΄, την Αλληλογραφία του Σεφέρη με τη Μαρώ και την Ιωάννα Τσάτσου και να παρακολουθήσετε πώς τα ταξίδια του και τα άλλα γεγονότα της ζωής του αλλά  και η ψυχολογική του κατάσταση εκείνης της εποχής μεταγράφονται δημιουργικά στα ποιήματά του.

    
Να σχολιάσετε τη μελοποίηση των ποιημάτων της ενότητας αυτής από τον
 Μίκη Θεοδωράκη.

     Τα ποιήματα της ενότητας Σχέδια για ένα Καλοκαίρι γράφονται σε μια εποχή που ο Σεφέρης βιώνει έναν μεγάλο έρωτα. Με αυτήν την αφορμή, παράλληλα με τα ποιήματα αυτής της ενότητας, να μελετήσετε παλαιότερα ερωτικά ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη π.χ.: τον Ερωτικό Λόγο και να παρακολουθήσετε τις διαφορές της τεχνικής των ποιημάτων εκείνων, σε σχέση με τα ποιήματα της ενότητας αυτής.

     Να ξαναγράψετε το ποίημα αυτό από σατιρική και αυτοσαρκαστική οπτική.

     Να σχολιάσετε την ενότητα αυτή με δικά σας "σχέδια" ή με φωτογραφίες.

[Επιστροφή στο Κείμενο]


ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Α'

Ο γυρισμός του ξενιτεμένου

-Παλιέ μου φίλε τι γυρεύεις;
 χρόνια ξενιτεμένος ήρθες
 με εικόνες που έχεις αναθρέψει
 κάτω από ξένους ουρανούς
 μακριά απ' τον τόπο το δικό σου.

-Γυρεύω τον παλιό μου κήπο'
 τα δέντρα μου έρχουνται ως τη μέση
 κι οι λόφοι μοιάζουν με πεζούλια
 κι όμως σαν ήμουνα παιδί
 έπαιζα πάνω στο χορτάρι
 κάτω από τους μεγάλους ίσκιους
 κι έτρεχα πάνω σε πλαγιές
 ώρα πολλή λαχανιασμένος.

-Παλιέ μου φίλε ξεκουράσου
 σιγά - σιγά θα συνηθίσεις'
 θ' ανηφορίσουμε μαζί
 στα γνώριμά σου μονοπάτια
 θα ξαποστάσουμε μαζί
 κάτω απ' το θόλο των πλατάνων
 σιγά - σιγά θα ‘ρθουν κοντά σου
 το περιβόλι κι οι πλαγιές σου.

-Γυρεύω το παλιό μου σπίτι
 με τ' αψηλά τα παραθύρια
 σκοτεινιασμένα απ' τον κισσό
 γυρεύω την αρχαία κολόνα
 που κοίταζε ο θαλασσινός.
 Πώς θες να μπω σ' αυτή τη στάνη;
 οι στέγες μου έρχουνται ως τους ώμους
 κι όσο μακριά και να κοιτάξω
 βλέπω γονατιστούς ανθρώπους
 λες κάνουνε την προσευχή τους.

-Παλιέ μου φίλε δε μ' ακούς;
 σιγά - σιγά θα συνηθίσεις
 το σπίτι σου είναι αυτό που βλέπεις
 κι αυτή την πόρτα θα χτυπήσουν
 σε λίγο οι φίλοι κι οι δικοί σου
 γλυκά να σε καλωσορίσουν.

-Γιατί είναι απόμακρη η φωνή σου;
 σήκωσε λίγο το κεφάλι
 να καταλάβω τι μου λες
 όσο μιλάς τ' ανάστημά σου
 ολοένα πάει και λιγοστεύει
 λες και βυθίζεσαι στο χώμα.

-Παλιέ μου φίλε συλλογίσου
 σιγά - σιγά θα συνηθίσεις
 η νοσταλγία σου έχει πλάσει
 μια χώρα ανύπαρχτη με νόμους
 έξω απ' τη γης κι απ' τους ανθρώπους.

-Πια δεν ακούω τσιμουδιά
 βούλιαξε κι ο στερνός μου φίλος
 παράξενο πως χαμηλώνουν
 όλα τριγύρω κάθε τόσο
 εδώ διαβαίνουν και θερίζουν
 χιλιάδες άρματα δρεπανηφόρα

                                           Αθήνα, άνοιξη ‘38

Αυτοσχόλια
Σχόλια
Δραστηριότητες

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Α'
Ο γυρισμός του ξενιτεμένου
Αυτοσχόλια

Σεπτέμβρης 1938. Κυριακή βράδυ, Κηφισιά

Ως τώρα γεύτηκα πολλές φορές τη μόνωση μέσα στο παρόν. Αισθανόμουνα τη στιγμή εκείνη την απομόνωση στο μέλλον και στους αιώνες των αιώνων. Παράξενος κλονισμός να νιώθεις πως ποτέ δε θα μπορέσεις να έχεις συντρόφους. Έβλεπα ξαφνικά - είτε πόλεμος μας περίμενε, είτε ειρήνη - έναν κόσμο που άλλαζε από στιγμή σε στιγμή και αποχτούσε ρυτίδες αλλιώτικες από εκείνες που είχε κανείς προβλέψει. Σαν το παιδί σου, που το άφησες μικρό, κι έπειτα από χρόνια πολλά το ξαναβλέπεις και δεν το αναγνωρίζεις.

                                                   Μέρες Γ΄, σσ. 103-104

Δευτέρα, 10 Απρίλη 1939

Ζούμε σε μια εποχή γενικής υπνοβασίας. Η ζωή είναι όνειρο, έλεγε κάποτε ο ονειροπόλος, ο έξω κόσμου. Το ίδιο μπορεί να πει σήμερα αυτός που ζει πραγματικά. Η ζωή αποτελείται από ανθρώπους που ονειρεύονται. Και τα χτυπήματα είναι τα  ανυπόστατα χτυπήματα των ονείρων. Εκείνος που κερδίζει, εκείνος που χάνει, κάνουν στερεότυπες χειρονομίες κερδισμένου και χαμένου, θα' λεγες χωρίς περιεχόμενο. Όταν έρθει η στιγμή να ξυπνήσουμε, δε θα μείνει τίποτα στη θέση του. Είναι τόσο φυσικό. Αλλά η μόνη ελπίδα είναι να έρθει αυτή η στιγμή. Η ανθρωπότητα γράφει μεγάλους κύκλους που απαρτίζονται από γενεές γενεών. Η δική μας μοίρα το θέλησε να πέσουμε σ' ένα απειροελάχιστο τόξο αυτής της τροχιάς βυθισμένο στα κατάβαθα της νύχτας.

                                                        Μέρες Γ΄, σ.114

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Α'
Ο γυρισμός του ξενιτεμένου

Σχόλια

«Το στοιχείο της αναγνώρισης [της αναγνώρισης του ξενιτεμένου από τους εντόπιους]  εδώ δεν το βλέπω. Ο εντόπιος αποκαλεί τον ξενιτεμένο τρεις φορές "Παλιέ μου φίλε". Η επίκληση αυτή μάλιστα, που χρησιμοποίησε ο Σεφέρης και στο Μυθιστόρημα (ΣΤ' 6) απευθυνόμενος στον εαυτό του, μου δίνει, εμένα, την εντύπωση ότι εδώ δεν γίνεται λόγος για δύο πρόσωπα που συνομιλούν, αλλά για δύο όψεις διαλεκτικές του ίδιου του προσώπου, του διχασμένου συγγραφέα. Το ένα μέρος του ποιητή πάει να καθησυχάσει το άλλο, ενώ το άλλο δηλώνει ότι δεν πείθεται και δεν ικανοποιείται [¼] . Αν σκεφτούμε τα βιογραφικά του Σεφέρη και τις συνθήκες μέσα στις οποίες πραγματοποιήθηκε αυτή η επιστροφή (λαχτάρα να βρεθεί στην Αθήνα, κοντά στην αγαπημένη του, στην "αυθεντική" αγάπη, το βαρύ τίμημα που πλήρωσε για να επιστρέψει αναλαμβάνοντας τον έλεγχο του ξένου τύπου επί δικτατορίας), θα καταλάβουμε ότι μοιραία οδηγήθηκε σε μια δίβουλη κατάσταση, που βαρύθυμα εκδηλώνεται σε αυτή την μπαλάντα».

Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και λόγος. Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 138,139

Βλ. επιπρόσθετα :

     Αναγνωστάκη, Νόρα ( 1989 ). "Ο Σεφέρης της μνήμης και της λησμονιάς" στο Για τον Σεφέρη. Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής [επιμ. Γ. Π. Σαββίδης - Λ. Ζενάκος]. Αθήνα : Νεφέλη, σσ. 233 - 234 .

     Καρβέλης, Τάκης ( 1993 ). Η νεότερη ποίηση - Θεωρία και Πράξη. Αθήνα : Κώδικας, σσ. 73 - 75.

     Μαρωνίτης, Δ. Ν. ( 1984 ). Η ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Μελέτες και μαθήματα. Αθήνα : Ερμής, σσ. 32 - 43 .

     Μουχάγιερ, Χρήστος ( 1985 ). "Ο γυρισμός του ξενιτεμένου", Φιλόλογος, 39, 23 - 31.

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Α'
Ο γυρισμός του ξενιτεμένου

Δραστηριότητες

     Να διαβάσετε φωναχτά το ποίημα αυτό στην τάξη, έχοντας φροντίσει να προβάλλονται, κατά την ώρα της ανάγνωσης, διαφάνειες που να δείχνουν το παρελθόν (που έχει στη σκέψη του) και το παρόν (που συναντά) το ποιητικό υποκείμενο. Απαραίτητο είναι να έχετε μελετήσει προσεκτικά και τα ιστορικά  συμφραζόμενα από τα οποία το κείμενο αυτό προκύπτει.

     Να σχολιάσετε την υπάρχουσα μελοποίηση, την εποχή που έγινε και την τότε σημασία της και στη συνέχεια να κάνετε τις δικές σας προτάσεις για μια σύγχρονη μελοποίησή του.

     Να μελετήσετε από τα Ημερολόγια του Σεφέρη το ταξίδι του στη Σμύρνη, αλλά και σε άλλα μέρη της Μικρασίας, τον Ιούλιο του 1950. (Μέρες Ε΄). Να το παρουσιάσετε στην τάξη με χάρτες, φωτογραφίες και μουσική από τα μέρη αυτά.

     Να ετοιμάσετε μια ραδιοφωνική εκπομπή με τραγούδια της ξενιτιάς, ειδήσεις  και σχόλια από τη σημερινή Ελλάδα, που πρόκειται να μεταδοθεί σε μια χώρα του εξωτερικού κι απευθύνεται κυρίως σε Έλληνες μετανάστες.

     Να ετοιμάσετε μια ραδιοφωνική εκπομπή με τραγούδια της ξενιτιάς διαφόρων λαών που πρόκειται να μεταδοθεί στην Ελλάδα, δίνοντας προσοχή στους στίχους των τραγουδιών και παρατηρώντας τα κοινά τους στοιχεία.

     Η ανάγνωση του σεφερικού έργου μας δείχνει ότι το ζήτημα του νόστου είναι κυρίαρχο στη σκέψη και στη γραφή του ποιητή. Λαμβάνοντας υπόψη σας την  έκταση που έχει πάρει σήμερα το ζήτημα της μετανάστευσης, τα προβλήματα των μεταναστών, τις αλλαγές και τις μεταμορφώσεις των διαφόρων παραδοσιακών κοινωνιών να γράψετε ένα άρθρο, με αφορμή το ποίημα του Σεφέρη, για το πώς ένας σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να βιώνει στις μέρες μας την αγωνία του νόστου.

[Επιστροφή στο Κείμενο]



«ΚΙΧΛΗ»

Το ναυάγιο της «Κίχλης»


«Το ξύλο αυτό που δρόσιζε το μέτωπό μου
τις ώρες που το μεσημέρι πύρωνε τις φλέβες
σε ξένα χέρια θέλει ανθίσει. Πάρ' το, σου το χαρίζω.
δες, είναι ξύλο λεμονιάς¼»
                                                ¶κουσα τη φωνή
καθώς εκοίταζα στη θάλασσα να ξεχωρίσω
ένα καράβι που το βούλιαξαν εδώ και χρόνια.
τό 'λεγαν «Κίχλη». ένα μικρό ναυάγιο. τα κατάρτια,
σπασμένα, κυματίζανε λοξά στο βάθος, σαν πλοκάμια
ή μνήμη ονείρων, δείχνοντας το σκαρί του
στόμα θαμπό κάποιου μεγάλου κήτους νεκρού
σβησμένο στο νερό. Μεγάλη απλώνουνταν γαλήνη.

Κι άλλες φωνές σιγά-σιγά με τη σειρά τους
ακολουθήσαν. ψίθυροι φτενοί και διψασμένοι
που βγαίναν από του ήλιου τ' άλλο μέρος, το σκοτεινό.
θά 'λεγες γύρευαν να πιουν αίμα μια στάλα.
ήτανε γνώριμες μα δεν μπορούσα να τις ξεχωρίσω.
Κι ήρθε η φωνή του γέρου, αυτή την ένιωσα
πέφτοντας στην καρδιά της μέρας.
ήσυχη, σαν ακίνητη:
«Κι α με δικάσετε να πιω φαρμάκι, ευχαριστώ.   
το δίκιο σας θά 'ναι το δίκιο μου. πού να πηγαίνω
γυρίζοντας σε ξένους τόπους, ένα στρογγυλό λιθάρι.
Το θάνατο τον προτιμώ.
ποιος πάει για το καλύτερο ο θεός το ξέρει».

Χώρες του ήλιου και δεν μπορείτε ν' αντικρίσετε τον ήλιο.
Χώρες του ανθρώπου και δεν μπορείτε ν' αντικρίσετε τον
     
άνθρωπο.


«ΚΙΧΛΗ»
Το ναυάγιο της «Κίχλης»
Αυτοσχόλια

Παρασκευή, 16 Αυγούστου 1946

Το πρωί πήραμε τη βάρκα και πήγαμε γύρω στο Δασκαλειό για μπάνιο. Ανάμεσα στο νησάκι και στην ακτή βουλιαγμένη η Κίχλη. Μόνο η καμινάδα ξεπερνά λίγα δάχτυλα την επιφάνεια. "Τη βούλιαξαν για να μην την πάρουν οι Γερμανοί" μου λένε. Κοιτάξαμε από πάνω. Το νερό αλαφριά ζαρωμένο και το παιχνίδισμα του ήλιου, έκαναν το καταποντισμένο καραβάκι - φαινότανε αρκετά καθαρά - με τα τσακισμένα του κατάρτια, να κυματίζει σα σημαία, ή μια θαμπή εικόνα μέσα στο μυαλό. Ο βαρκάρης έλεγε: " Αφού βούλιαξε το ρήμαξαν οι μαυραγορίτες".

                                                         Μέρες Ε΄, σ. 51

Συλλογίζομαι πως η ιδέα της νεκυομαντείας και του σοφού ήταν κι αυτή παλιά’ δες στο Μυθιστόρημα ΚΔ΄[¼] Έτσι ο Σωκράτης δεν έχει τίποτε άλλο να πει παρά τα λόγια που απολογήθηκε στους κριτές του. Δείχνει το νόστο, μνημονεύοντας τον ίδιο του το θάνατο, το θάνατο του ανθρώπου που προτιμά ν' αδικηθεί παρά ν' αδικήσει.

                         «Μια σκηνοθεσία για την Κίχλη", Δοκιμές Β΄, σσ. 52-53

[Επιστροφή στο Κείμενο]

«ΚΙΧΛΗ»
Το ναυάγιο της «Κίχλης»

Σχόλια

«Με την πορεία του Σεφέρη προς το φως και τη στιγμή της αποκάλυψης φαίνεται να συνδέεται και το "ξύλο", που το φάντασμα του Ελπήνορα - στην αρχή του τρίτου μέρους - προσφέρει στον Οδυσσέα :
                    Το ξύλο αυτό που δρόσιζε το μέτωπό μου
                    τις ώρες που το μεσημέρι πύρωνε τις φλέβες
                    σε ξένα χέρια θέλει ανθίσει. Πάρ' το, σου το χαρίζω’
                    δες, είναι ξύλο λεμονιάς ¼
Αυτό το κλωνάρι, που το συναντάμε σε τόσα σκοτεινά σημεία των μύθων, και που, σύμφωνα με τ' αρχαία έθιμα ταφής, προσφερόταν στους νεκρούς για να φυλάει το σώμα τους ή να συνοδεύει την ελευθερωμένη ψυχή τους, συμβολίζει την ενότητα της ζωής και τη δύναμη της αυτοανανέωσης μέσα από την πίστη, χάρη στην οποία ο μυθικός ήρωας διασχίζει το σκοτάδι του θανάτου για να ξαναβρεί το δρόμο για τη ζωή. Αλλά ταυτόχρονα φαίνεται να συμβολίζει τη συμφιλίωση των αντιθέσεων που χαρίζει τη στιγμή της αποκάλυψης».

Βαγενάς, Νάσος. ( 1991 ). "Η γενεαλογία της Κίχλης" στο Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 283-284 .

Βλ. επιπρόσθετα :

     Αργυρίου, Αλέξανδρος ( 1989 ). "Προτάσεις για την "Κίχλη". Μια πρώτη προσέγγιση" στο Για τον Σεφέρη. Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής [επιμ. Γ. Π. Σαββίδης - Λ. Ζενάκος]. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 275 - 280.

     Beaton, Roderick ( 1996 ). Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία / μτφρ. Ε. Ζουργού - Μ. Σπανάκη. Αθήνα : Νεφέλη, σσ. 241 - 246 .

     Δάλλας, Γιάννης ( 1989 ). "Μια αίσθηση πέρα από τον Καβάφη. Με το κλειδί της "Κίχλης" στο Για τον Σεφέρη. Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής [επιμ. Γ. Π. Σαββίδης - Λ. Ζενάκος]. Αθήνα : Κέδρος, σσ. 298- 300 .

     Κίλι, Εντμουντ ( 1999 ). Αναπλάθοντας τον Παράδεισο. Το ελληνικό ταξίδι 1937-1947 /μτφρ. Χρύσα Τσαλικίδου. Αθήνα : Εξάντας, σσ. 316 - 327 .

     Σαββίδης, Γ. Π. ( 1981 ). Μεταμορφώσεις του Ελπήνορα (Από τον Πάουντ στον Σινόπουλο) . Αθήνα : Ερμής, σσ. 20 - 22 .

[Επιστροφή στο Κείμενο]


«ΚΙΧΛΗ»
Το ναυάγιο της «Κίχλης»

Δραστηριότητες

     Να ακούσετε στην τάξη την ανάγνωση της «Κίχλης» από το Γιώργο Σεφέρη και στη συνέχεια να συζητήσετε τις τυχόν απορίες και τις εντυπώσεις που σας άφησε η ανάγνωση αυτή.

     Να διαβάσετε την «Κίχλη», τις πληροφορίες που δίνει ο Γ.Σ. στο κείμενό του  «Μια σκηνοθεσία για την Κίχλη", τις σελίδες στις Μέρες Ε΄ που αναφέρονται στη ζωή του Σεφέρη κατά την περίοδο της δημιουργίας αυτού του κειμένου, καθώς και τη βιβλιογραφία για την «Κίχλη». Κατά τη διάρκεια αυτής της μελέτης να κρατάτε προσεκτικά το προσωπικό σας ημερολόγιο ανάγνωσης, όπου εκεί θα καταγράφονται οι σκέψεις, τα συναισθήματα κι οι εντυπώσεις σας από το κείμενο. Στη συνέχεια, να παρουσιάσετε το ποίημα στην τάξη μέσα από τις σελίδες των ημερολογίων σας.

     Να επιχειρήσετε μια δραματοποιημένη ανάγνωση της «Κίχλης».

     Να διαβάσετε τις ραψωδίες κ΄, λ΄ της Οδύσσειας, να αναζητήσετε και άλλα λογοτεχνικά ταξίδια στον ¶δη (π.χ του Δάντη στη Θεία Κωμωδία, μελετώντας παράλληλα και το δοκίμιο του Γ. Σεφέρη «Στα 700 χρόνια του Δάντη» από τις Δοκιμές Β΄) και να τα παρουσιάσετε στην τάξη ως αφηγητές παραμυθιών, προσπαθώντας να δημιουργήσετε την κατάλληλη ατμόσφαιρα.

     Να γράψετε μιαν ανοικτή επιστολή σε κάποιον από τους σύγχρονους μελετητές του Σεφέρη για να του εκθέσετε τις παρατηρήσεις σας και να του αναφέρετε τους προβληματισμούς που σας προκάλεσε η ανάγνωση της «Κίχλης».

[Επιστροφή στο Κείμενο]



ΤΡΙΑ ΚΡΥΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Θερινό ηλιοστάσι Η’


Τ' άσπρο χαρτί σκληρός καθρέφτης
επιστρέφει μόνο εκείνο που ήσουν.

Τ' άσπρο χαρτί μιλά με τη φωνή σου,
τη δική σου φωνή
όχι εκείνη που σ' αρέσει'
μουσική σου είναι η ζωή
αυτή που σπατάλησες.
Μπορεί να την ξανακερδίσεις αν το θέλεις
αν καρφωθείς σε τούτο τ' αδιάφορο πράγμα
που σε ρίχνει πίσω
εκεί που ξεκίνησες.

Ταξίδεψες, είδες πολλά φεγγάρια πολλούς ήλιους
άγγιξες νεκρούς και ζωντανούς
ένιωσες τον πόνο του παλικαριού
και το βογκητό της γυναίκας
την πίκρα του άγουρου παιδιού-
ό,τι ένιωσες σωριάζεται ανυπόστατο
αν δεν εμπιστευτείς τούτο το κενό.
Ισως να βρεις εκεί ό,τι νόμισες χαμένο'
τη βλάστηση της νιότης, το δίκαιο καταποντισμό
     της ηλικίας.

Ζωή σου είναι ό,τι έδωσες
τούτο το κενό είναι ό,τι έδωσες
το άσπρο χαρτί.



ΤΡΙΑ ΚΡΥΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Θερινό ηλιοστάσι Η'
Αυτοσχόλια

Αφού ο ποιητής αφομοιώσει τα πράγματα που έχει μαζέψει η ιδιοσυγκρασία του από το γύρω κόσμο, φτάνει στη στιγμή που θα νιώσει το κενό μέσα του, που θα νιώσει ότι βρίσκεται στο σκοτεινό δάσος, όπως έλεγα κάποτε, στη "selva oscura", μόνος και αβοήθητος- ότι πρέπει να εμπιστευτεί αυτό το κενό, επί ποινή θανάτου. Είναι η πιο δύσκολη στιγμή του, αυτός ο αγώνας για να βρει εκείνη τη φωνή που ταυτίζεται και σοφιλιάζεται με τα πράγματα που θέλει να δημιουργήσει, ή, αν θέλουμε, που δημιουργεί τα πράγματα ονομάζοντάς τα. Το ακραίο όριο όπου τείνει ο ποιητής, είναι να μπορέσει να πει "γεννηθήτω φως" και να γίνει φως.

                                «Η Γλώσσα στην ποίησή μας», Δοκιμές Β΄, σ. 164

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΡΙΑ ΚΡΥΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Θερινό ηλιοστάσι Η'

Σχόλια

«Στο ποίημά μας η σχέση ανάμεσα στο χαρτί και στον ποιητή έχει γίνει ουσιαστικά βαθύτερη: πιο περίπλοκη, πιο δύσκολη, οπωσδήποτε όμως όχι άμεσα αντίπαλη:
                    Τ' άσπρο χαρτί σκληρός καθρέφτης
Πιο δύσκολη σχέση, γιατί ο καθρέφτης είναι πάντα "σκληρός", αφού ποτέ δε λέει ψέματα:
                    επιστρέφει μόνο
αυτό που στέκει απέναντί του. Και, μαζί, σχέση πιο περίπλοκη, γιατί ο καθρέφτης της ποιητικής διαδικασίας
                    επιστρέφει μόνο εκείνο που ήσουν
όχι εκείνο που είσαι, όχι το παρόν. Είναι ένας διαχρονικός καθρέφτης [¼]
Ξέρει [¼] ο αναγνώστης πως τα λεγόμενα του κειμένου δεν τον αφορούν άμεσα: δεν είναι ποιητής ο ίδιος. Τον αφορούν όμως έμμεσα: η πράξη της δημιουργίας και η πράξη της επαφής με το ποίημα δε διαφέρουν κατά βάθος’ είναι, και οι δύο, πράξεις ποιητικές και ερωτικές».

Κοκόλης, Ξ. Α. ( 1993 ). Σεφερικά μιας εικοσαετίας . Θεσσαλονίκη : Παρατηρητής, σσ. 278, 281

Βλ. επιπρόσθετα :
    
     Δανιήλ, Ανθούλα ( 1988 ). Τα τρία κρυφά ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα:  Επικαιρότητα, σσ. 97 - 103 .

    
Δημηρούλης, Δημήτρης ( 1999 ). "Ο φοβερός παφλασμός". Κριτικό αφήγημα για τα "Τρία κρυφά ποιήματα" του Γ. Σεφέρη. Αθήνα : Πλέθρον, σσ. 265-273 .

    
Μαρωνίτης, Δ. Ν. ( 1984 ). Η ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Μελέτες και μαθήματα. Αθήνα : Ερμής, σσ. 140 - 145 .

    
Vitti, Mario ( 1994 ). Φθορά και λόγος  εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη. Αθήνα : Εστία, σσ. 244 - 245 . 

[Επιστροφή στο Κείμενο]

ΤΡΙΑ ΚΡΥΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Θερινό ηλιοστάσι Η'

Δραστηριότητες

     Να βρείτε και να μελετήσετε τα ποιήματα και τα δοκίμια ποιητικής του Γιώργου Σεφέρη και να παρουσιάσετε τα συμπεράσματά σας στην τάξη.

     Να παρακολουθήσετε το ταξίδι αυτογνωσίας του Γιώργου Σεφέρη, όπως παρουσιάζεται στα Τρία Κρυφά Ποιήματα, παρουσιάζοντας με φωναχτή ανάγνωση και μουσική συνοδεία κάποια από τα ποιήματα αυτά στην τάξη

     Εκτός από τους ποιητές και μουσικοί, ζωγράφοι, σκηνοθέτες και άλλοι καλλιτέχνες έχουν την ποιητική τους. Να αναζητήσετε τέτοιου είδους κείμενα. Ένα από αυτά προλογίζει και ο Σεφέρης στις Δοκιμές Β΄: Προλόγισμα στη "Μουσική Ποιητική"  του Στραβίνσκι. Να το διαβάσετε και στη συνέχεια να συζητήσετε για τις κοινές αναζητήσεις των καλλιτεχνών και για την αλληλεπίδραση των τεχνών στον 20ο αιώνα.

     Να φτιάξετε μια ανθολογία με ποιήματα ποιητικής ελληνικά και ξένα.

     Ποια γνωστά σύμβολα της ποίησης του Γιώργου Σεφέρη εμφανίζονται στα Τρία Κρυφά Ποιήματα; Ας υποθέσουμε ότι επανεκδίδετε εσείς το βιβλίο αυτό και αναζητάτε φωτογραφίες που να σχολιάζουν διακριτικά και ν' αναδεικνύουν αυτά τα σύμβολα.

[Επιστροφή στο Κείμενο]