ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ



Περιεχόμενα





1.- Μυθιστόρημα ( 1935 )

           Εικοσιτέσσερις ποιητικές συνθέσεις ( κατά το ομηρικό πρότυπο ) αποτελούν το Μυθιστόρημα. Ο ελεύθερος στίχος, οι σκηνικές αλλαγές, η χρήση του αρχαίου μύθου ώστε να συγχωνευθούν το παρελθόν και το παρόν του ελληνισμού, οι εναλλαγές του ποιητικού υποκειμένου συμβάλλουν στη θεώρηση του Μυθιστορήματος ως βασικότατου έργου του ελληνικού ποιητικού μοντερνισμού. Εθνικές μνήμες και ιστορικά βιώματα συνυπάρχουν με υπαρξιακές κορυφώσεις. "Οι πολλές αναφορές στο ταξίδι, ειδικά στη θάλασσα, ενισχύουν την εντύπωση του αναγνώστη ότι αυτό που διαβάζει είναι η "οδύσσεια" της σύγχρονης Ελλάδας" [ Beaton, Roderick ( 1996 ). Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία/ μτφρ. Ε. Ζουργού-Μ. Σπανάκη. Αθήνα : Νεφέλη,  σ. 211 ].


2.- Τετράδιο Γυμνασμάτων ( 1940 )

            Περιλαμβάνει ποιήματα της δεκαετίας 1928 - 1937 . Ο Σεφέρης στην πρώτη έκδοση παραθέτει την εξής σημείωση ( βλ. Σεφέρης, Γιώργος ( 1998 ). Ποιήματα, [φιλολογική επιμέλεια : Γ. Π. Σαββίδης]. Αθήνα : ΄Ικαρος, σ. 319 ) :

            "Το βιβλίο τούτο είναι φτιαγμένο είτε από διάφορα ποιήματα που δεν έχουνε θέση σε καμιά από τις συλλογές που δημοσίεψα ή που θα μπορούσα αργότερα να δημοσιέψω  είτε από κομμάτια της περίστασης δοσμένα σε φίλους  είτε από ασκήσεις λίγο ή πολύ προχωρημένες, εννοώ σαν εργασία. ΄Ετσι όπως έγινε δεν έχει, φαντάζομαι, άλλον ειρμό παρά τη συνέχεια μιας προσπάθειας δέκα χρόνων για την ποιητική έκφραση και ίσως να μην είναι τίποτε άλλο παρά μια συνεισφορά στην κριτική".


3.- Ημερολόγιο καταστρώματος Α' ( 1940 )

            Η συλλογή αποτελείται από ποιήματα που γράφτηκαν στα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας ( ειδικότερα από το 1937 έως το 1940 ) . Η έλλειψη πολιτικών ελευθεριών και το απειλητικό κλίμα του επικείμενου πολέμου διεισδύουν υπαινικτικά στους σεφερικούς στίχους. Η στοχαστική θλίψη του Σεφέρη για την πορεία της Ελλάδας και για την ανθρώπινη μοίρα γενικά συνεχίζει τη δημιουργική της συγχώνευση με τη μοντέρνα ποιητική έκφραση .


4.- Ημερολόγιο καταστρώματος Β' ( 1944 )

            Ποιήματα γραμμένα στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου πολέμου συγκροτούν τη συλλογή. Η αίσθηση της εξορίας είναι διάχυτη : Ο Σεφέρης, όντας διπλωματικός υπάλληλος, ακολούθησε την ελληνική κυβέρνηση στην Αίγυπτο και βρέθηκε για υπηρεσιακούς λόγους έως και τη Νότιο Αφρική. Η υπαρξιακή μοναξιά επιτείνεται και από την αναγκαστική αποκοπή του από την πατρίδα, και από το ότι τις τύχες του ελληνισμού διαχειρίζονται "ψυχές μαραγκιασμένες από δημόσιες αμαρτίες" ( στίχος από το ποίημα "Τελευταίος σταθμός" ) . Το προσωπείο του Στράτη Θαλασσινού αρθρώνει λειτουργική ποιητικά φωνή : το όνομα "Στράτης Θαλασσινός" προσδίδει στη σεφερική ποίηση την περιπέτεια του "θαλασσινού ταξιδιού" .


5.- Ημερολόγιο καταστρώματος Γ'( 1955 )

Οι βιωματικές πηγές της συλλογής ανιχνεύονται στα δύο ταξίδια του Σεφέρη στην Κύπρο (Φθινόπωρο 1953, Φθινόπωρο 1954) . Οι τραγικές πτυχές του κυπριακού, η ανακάλυψη της γνήσια ελληνικής φλέβας του νησιώτικου περιβάλλοντος και του πληθυσμού από τον ποιητή, η επαφή με μια Ελλάδα εκτός των ορίων του ελλαδικού κράτους ώθησαν τον Σεφέρη στη σύνθεση ποιημάτων με υψηλόβαθμη δραματικότητα ( χρήση αρχαίου μύθου, ομιλούσες φωνές, σκηνικός χώρος, πυκνή διαδοχή εικόνων, πολιτικές προεκτάσεις ) , τα οποία συντελούν στην ανάδειξη της βασανισμένης Κύπρου ως τόπου μνήμης, αντοχής και ελπίδας .



6.- Τρία κρυφά ποιήματα ( 1966 )

Εάν τα τρία Ημερολόγια καταστρώματος αξιοποιούν τον εκφραστικό μοντερνισμό προικίζοντας το ποιητικό αποτέλεσμα με πολιτική χροιά ( ποιητικοί υπαινιγμοί για σύγχρονα ιστορικά γεγονότα ) , τα Τρία κρυφά ποιήματα αναδεικνύουν περισσότερο την υπαρξιακή - μεταφυσική πτυχή της σεφερικής ποίησης. Η κρυπτικότητα της ποιητικής έκφρασης είναι υπαρκτή, αλλά όχι αδιαπέραστη. Η ποιητική αλλά και η υπαρξιακή λύτρωση τελικώς επέρχονται : "φώναξε τα παιδιά να μαζέψουν τη στάχτη / και να τη σπείρουν / ΄Ο,τι πέρασε πέρασε σωστά" ( στίχοι από το ποίημα "Θερινό Ηλιοστάσι ΙΔ' ".


7.- "Κίχλη" ( 1947 )

            Θεωρείται η δυσκολότερη (όσον αφορά στην προσέγγιση και στην ερμηνεία) ποιητική σύνθεση του Σεφέρη. Ο ποιητής, νιώθοντας νωπή ακόμη την πληγή του πολέμου ( Β' παγκόσμιος, εμφύλιος ) και με όχημα την καταβύθιση στο αρχαιοελληνικό λογοτεχνικό παρελθόν  και στο νησιώτικο φυσικό τοπίο ( Πόρος ) , διαπερνά το βασίλειο του θανάτου ( νέκυια - κάθοδος στον ΄Αδη ) και φτάνει στην αποκαλυπτική λύτρωση . Η συμφιλίωση του ανθρώπου με τις αντιθέσεις της ζωής νοείται ως συνύπαρξή του με τις φωτεινές αλλά και με τις σκοτεινές όψεις της . Η εναλλαγή "αγγελικού και μαύρου" φωτός συγκροτεί την εντονότερη αίσθηση του υπαρξιακού ταξιδιού.


8.- Γυμνοπαιδία (1935)

Δύο ποιήματα με τοπωνυμικούς τίτλους (Α. Σαντορίνη – Β. Μυκήνες) συνθέτουν τη Γυμνοπαιδία. Ο χρόνος συγγραφής  των ποιημάτων (Οχτώβρης 1935) τοποθετεί τη Γυμνοπαιδία αμέσως μετά τη συγγραφή της συλλογής Μυθιστόρημα, αλλά η αναφορά των τοπωνυμίων εμπλουτίζει τη συγκινησιακή και την υπαρξιακή δύναμη των στίχων και με συγκεκριμένες γεωγραφικές αναφορές. Αυτή η τεχνική θα αξιοποιηθεί από τον Σεφέρη και σε μεταγενέστερα ποιήματά του (δείγματος χάριν: ‘‘Ο βασιλιάς της Ασίνης’’, ‘‘Σαλαμίνα της Κύπρος’’ κ.ά...). Ο ποιητής με τη Γυμνοπαιδία συνεχίζει να διαβαίνει το δρόμο που άνοιξε με το Μυθιστόρημα: εκφραστικός μοντερνισμός, υπαρξιακές αναζητήσεις, σύνθεση ιστορικού-μυθικού παρελθόντος και ελληνικού τοπίου, ώστε να ‘‘φωτίζεται’’ ποιητικά το παρόν.