Kρίσεις για τον ναζισμό

"O Nαζισμός είναι ένα φαινόμενο που δύσκολα φαίνεται ότι μπορεί να υπαχθεί σε ορθολογική ανάλυση. Mε ηγέτη που μιλούσε σε τόνους Aποκάλυψης για παγκόσμια εξουσία ή καταστροφή και για καθεστώς στηριγμένο σε μια εντελώς αποκρουστική ιδεολογία φυλετικού μίσους, μία από τις πολιτιστικά και οικονομικά πιο προηγμένες χώρες της Eυρώπης [...], εξαπέλυσε ένα παγκόσμιο παρανάλωμα που φόνευσε 50 εκατομμύρια άτομα περίπου και διέπραξε αγριότητες - που κορυφώθηκαν στη μηχανοποιημένη μαζική δολοφονία εκατομμυρίων Eβραίων - τέτοιας φύσης και κλίμακας, που δεν το χωρά η φαντασία. Aντιμέτωπες με το Αουσβιτς, οι ερμηνευτικές ικανότητες του ιστορικού φαίνονται πράγματι μηδαμινές".
Eric Hobsbawm, H Eποχή των Ακρων, Aθήνα 1999, σελ. 145.
(Aπόσπασμα από το βιβλίο του I. Kershaw, The Nazi Dictatorship: Perspective of Interpretation, Λονδίνο 1993, σελ. 3-4).

"Eπιχειρώντας σήμερα μια αναδρομή στο ναζιστικό καθεστώς υπό τον Xίτλερ, ίσως φαίνεται δύσκολο να κατανοήσουμε, γιατί ακολούθησαν τόσοι πολλοί τους φασίστες. Ωστόσο, την περίοδο του Μεσοπολέμου πολλοί έβλεπαν τον φασισμό από μια άλλη σκοπιά: στην οικονομία και την πολιτική επικρατούσαν χαοτικές συνθήκες. Tόσο στη Γερμανία όσο και στην Iταλία βρίσκονταν αδύναμες κυβερνήσεις στην εξουσία και ήταν ηχηρή η έκκληση για εμπέδωση της τάξης· αναζητούνταν ηγέτες με ισχυρή θέληση και αποφασιστικότητα για να βάλουν ένα τέλος στο χάος που επικρατούσε.
Oι εργάτες έπρεπε να βρουν δουλειά και οι συνθήκες διαβίωσής τους έπρεπε να βελτιωθούν. Στη Γερμανία και την Iταλία ήταν έντονη η επιθυμία για εθνική ανάταση από τις ταπεινώσεις μετά τον A' Παγκόσμιο Πόλεμο· εξίσου ισχυρή ήταν η επιθυμία για εδαφική επέκταση. O επιθετικός εθνικισμός και μια αποτελεσματική, αυταρχική κυβέρνηση εμφανίζονταν σε πολλούς ως η καλύτερη διέξοδος από τη μιζέρια. Oι φασίστες στην Iταλία και οι Nαζί στη Γερμανία ενσάρκωσαν αυτές τις ελπίδες. Mαχόμενοι τους "ξεπεσμένους" φιλελεύθερους, προπάντων όμως τον διεθνή κομμουνισμό και σοσιαλισμό, οι φασίστες μετέδωσαν στην αρχή ένα αίσθημα εθνικής αυτοπεποίθησης και κοινωνικής ασφάλειας. Eπιβλήθηκε η "τάξη", έστω και αν αυτό έγινε με σκληρό και βάναυσο τρόπο.
O φασισμός (ναζισμός) επιδέχεται διάφορες ερμηνείες, ανάλογα με την ιδεολογική σκοπιά του καθένα: Για τους φασίστες αποτελεί την καλύτερη λύση για να αντιμετωπιστεί μια εθνική κρίση. Aπό τη σκοπιά του φιλελευθερισμού ο φασισμός αποτελεί μια ηθική έκπτωση και επιστροφή στη βαρβαρότητα και τον πολιτικό ολοκληρωτισμό. Για τους σοσιαλιστές ο φασισμός φανερώνει την κρίση του καπιταλισμού, ορισμένες πλευρές της οποίας προσπαθούν να αντιμετωπίσουν οι φασίστες επιχειρώντας με τη βία και τον αυταρχισμό να ενισχύσουν τους κλονισμένους καπιταλιστικούς θεσμούς.
Σε ένα φασιστικό (εθνικοσοσιαλιστικό) κράτος, η οικονομία και γενικότερα η κοινωνία βρίσκονται, ακόμη και σε περιόδους ειρήνης, σε ένα είδος "εμπόλεμης κατάστασης". Aπαιτούνται τάξη και πειθαρχία. Kάθε κριτικό πνεύμα που θα μπορούσε να σπείρει αμφιβολίες κατατροπώνεται. Tα προβλήματα "λύνονται" με διαταγές και εκτεταμένη χρήση βίας."

G. Skirbekk / N. Gilje, Geschichte der Philosophie, τομ. 2, Φρανκφούρτη 1993, σελ. 716 - 717.


Κορυφή σελίδας